داستان و سریال: درام‌های نوجوانانه - راز‌محوری

هر داستانی پر از اطلاعات درباره دنیای داستان و شخصیت‌هاست. اما مهم‌تر از خود اطلاعات، این است که مخاطب چی رو بدونه، چی رو ندونه و چی رو کی بدونه.

ما توی «راز» یه حقیقتی رو داریم که مخفیه و بعد فاش می‌شه، اما توی این سبک از سریال‌ها از راز استفاده کم‌تری می‌کنن و به جاش از «راز‌محوری» استفاده می‌شه. معمولاً سریال‌های ضعیف فرق این دو تا رو متوجه نمی‌شن.

راز‌محوری با جواب‌هاش سوال‌های بیشتری درست می‌کنه. ساختارش این‌طوریه:

کنجکاوی → کشف ناقص → پیچ جدید → بازتعریف حقیقت → کنجکاوی بزرگ‌تر

مخاطب، شخصیت‌ها و قهرمان داستان همه‌چیز رو یهویی نمی‌فهمن. بعضی‌ها حتی اشتباه متوجه می‌شن، اطلاعات غلط دریافت می‌کنن، شک می‌کنن و حقیقت و اطلاعات دنیا و شخصیت‌ها و داستان‌های دور و برشون آروم آروم کشف می‌شه. با هر کشف، دنیا بزرگ‌تر می‌شه.

راز‌ها معمولاً چند سطح دارن:

اولیش راز اطلاعاتیه (ساده‌ترین سطح)

مثلاً: هویت واقعی یک نفر

دومیش راز احساسی

شخصیت چه چیزی رو پنهان می‌کنه؟ (عشق، ترس، خیانت و…)

سومیش و مورد علاقه‌ی من: راز هستی‌شناختی

واقعیت جهان واقعاً چیه؟ قوانین این دنیا خاص چجوریه؟

این اطلاعات چیزیه که قوه تخیل مخاطب رو قلقلک می‌ده. خود جهان هم باید یه راز باشه.

بد‌ترین کاری که یه نویسنده می‌تونه بکنه اینه که شخصیت اول داستان بشینه و دنیا رو از اول تا آخر برای مخاطب توضیح بده. اینجوری دیگه جای شک کردن، کنجکاوی، حدس زدن و تفسیر زدن نمی‌مونه.

یکی از کارهای اشتباه اینه که راز فقط یه سری اطلاعات باشه؛ نه رابطه‌ای رو خراب کنه، نه اعتمادی رو عوض کنه و نه تاثیری بذاره. از اون طرف هم اگه راز اضافه کنی و جوابی ندی، بعد از مدتی خسته‌کننده می‌شه. این یکی از نقدهای مطرح روی سریال From هست.

شاید براتون سوال باشه که خب چرا اصلاً باید این کار رو بکنیم؟

چون مغز انسان از «الگوی ناقص» متنفره. وقتی بخشی از تصویر رو می‌بینی ولی نه همه‌اش رو، ذهن قفل می‌شه روی کامل کردنش. پس هر جواب باید هم رضایت بدهد و هم سؤال جدید بسازد.

راز‌محوری رو اصلاً نباید با تعلیق اشتباه گرفت (اون مسئله دیگه‌ایه که یادداشت خودشو داره). خیلی کوتاه: تعلیق یعنی «چه اتفاقی قراره بیفته» و راز‌محوری یعنی «واقعیت چیه». تعلیق توی یه قسمت اتفاق می‌افته، راز‌محوری کل یه فصل رو می‌تونه نگه داره.

این سیستم در پیشرفته‌ترین حالت خودش کاری می‌کنه که مخاطب بفهمه خودش هم فریب خورده بوده. یعنی اطلاعات غلط گرفته، برداشت اشتباه کرده یا از زاویه‌ی ناقص دیده.

خب، دیگه وقته مثال:

اول باید بگم Teen Wolf اصلاً چطوری راز می‌سازه. سریال تقریباً هیچ‌وقت اطلاعات کامل نمی‌ده. همیشه: یکی یه چیز می‌دونه، یکی نصفه می‌دونه، یکی دروغ می‌گه، یکی خودش فکر می‌کنه حقیقتو می‌دونه ولی اشتباه می‌کنه. یعنی حقیقت توی داستان «پخش» شده. مخاطب حس می‌کنه باید تکه‌ها رو خودش کنار هم بذاره.

رازها فقط درباره‌ی «دنیا» نیستن، درباره‌ی «آدم‌ها» هم هستن. شخصیت‌ها خودشون معما هستن.

یکی از بهترین کاراش بزرگ کردن تدریجی جهان است. اول فکر می‌کنی فقط گرگینه داریم، بعد موجودات جدید، افسانه‌های جدید، گروه‌های جدید و قوانین جدید میان. ولی مهم اینه که سریال اینارو یهویی خالی نمی‌کنه تو صورتت. رازها فقط اطلاعات جدید نمی‌دن، جهان‌بینی شخصیت‌ها رو هم خراب می‌کنن.

حالا بریم سراغ اشتباهاتش. یه جاهایی Teen Wolf زیادی گسترش پیدا می‌کنه (توی فصل‌های پایانی). موجودات زیاد می‌شن، افسانه‌ها زیاد می‌شن، رازها زیاد می‌شن، ولی گاهی رشد احساسی هم‌پای اون پیش نمی‌ره. اینجا خطر رازمحوریه. اگر راز فقط پیچیده‌تر بشه ولی شخصی‌تر نشه، مخاطب خسته می‌شه. چون راز خوب باید آخرش برگرده به ترس شخصیت، نیاز شخصیت و رابطه‌ی شخصیت، نه فقط «اطلاعات بیشتر».

سریال‌هایی بودن که موتور خودشونو روی این قسمت بنا کردن و بسیار موفق بودن، مثل Dark و Lost. ولی سریال‌هایی هم بودن که تبدیل به فاجعه شدن. Riverdale در فصل اول رازمحوری بدی نداشت، ولی بعد تبدیل شد به نمونه‌ی کلاسیک «شلوغی به‌جای راز».